Erven & schenken — bijgewerkt aug. 2026
Niet iedereen heeft een testament nodig — de wet regelt al veel. Maar er is één groep waarvoor het ontbreken ervan hard aankomt: samenwonenden zonder samenlevingscontract erven in principe niets van elkaar. Hier lees je wanneer een testament nodig is en wanneer je het geld kunt besparen.
In het kort
In dit artikel
Wat de wet regelt zonder testament
Heb je geen testament, dan geldt het wettelijk erfrecht. Dat werkt met groepen, in volgorde: eerst je echtgenoot of geregistreerd partner samen met je kinderen. Zijn die er niet, dan je ouders, broers en zussen. Daarna grootouders, en zo verder.
Voor een getrouwd stel met kinderen komt dat er in de praktijk op neer dat de langstlevende echtgenoot alles krijgt en de kinderen een vordering die pas opeisbaar is bij het overlijden van die langstlevende. Voor veel gezinnen is dat precies wat ze zouden willen — en dan voegt een testament weinig toe.
Wanneer je er wél een nodig hebt
| Situatie | Waarom het misgaat zonder testament |
|---|---|
| Samenwonend zonder samenlevingscontract | Je partner erft in beginsel niets. Dit is de scherpste val in het hele erfrecht |
| Samengesteld gezin | Stiefkinderen erven niet automatisch; eigen kinderen wel |
| Een onderneming | Zonder regeling kan het bedrijf onbedoeld versnipperen over erfgenamen |
| Kind met een beperking | Een op maat gemaakte regeling voorkomt problemen met uitkeringen en beheer |
| Geen kinderen en geen partner | Anders erven familieleden die je misschien niet in gedachten had |
| Vermogen in het buitenland | Er kan buitenlands recht van toepassing zijn |
Die eerste regel verdient nadruk, want hij verrast bijna iedereen die het treft. Jarenlang samenwonen, een gezamenlijk huis, gedeelde rekeningen — het maakt juridisch geen erfgenaam van je partner. Zonder testament of samenlevingscontract gaat de nalatenschap naar de familie.
Wanneer je het geld kunt besparen
Een testament voegt weinig toe als
Wees eerlijk tegen jezelf bij deze vraag. Een testament is geen verplicht volwassenheidsritueel, en een notaris die zegt dat je er geen nodig hebt is een goede notaris. Maar val ook niet in de omgekeerde fout: ‘het komt wel goed’ is geen plan als je in een van de situaties hierboven zit.
Wat het kost
Notaristarieven zijn vrij, en dat betekent dat het verschil tussen kantoren aanzienlijk kan zijn voor precies hetzelfde werk. Vraag bij twee of drie kantoren een offerte en let daarbij op wat er wel en niet in zit: alleen het testament, of ook het adviesgesprek en de inschrijving in het testamentenregister.
Reken ook mee wat het ontbreken ervan kost. Een nalatenschap die verkeerd loopt — een partner die niets erft, een bedrijf dat versnippert, ruzie tussen erfgenamen — kost een veelvoud van elk notaristarief. Dit is een van de weinige plekken waar vooraf uitgeven aantoonbaar goedkoper is dan achteraf repareren.
Onterven en de legitieme portie
Je kunt een kind onterven, maar niet volledig uitsluiten. Een onterfd kind kan aanspraak maken op de legitieme portie: een deel — in geld, niet in goederen — van wat het zonder onterving zou hebben geërfd.
Praktisch betekent dat twee dingen. Een onterving is nooit absoluut, dus reken er niet op dat er niets naar dat kind gaat. En het kind krijgt geld, geen spullen: het kan geen aanspraak maken op het huis of op specifieke bezittingen. Wil je hier iets mee, laat het dan door een notaris formuleren — dit is precies het terrein waar zelf doen misgaat.
Wat je naast de erfenis nog kunt regelen
Een testament gaat over wie wat krijgt. Maar bij de notaris kun je in dezelfde gang een paar dingen regelen die vaak belangrijker blijken dan de verdeling zelf.
| Wat | Waarvoor het is | Wanneer het uitmaakt |
|---|---|---|
| Levenstestament | Wie beslist over je geld en je zorg als je dat zelf niet meer kunt | Bij dementie of een ongeval — dus tijdens je leven, niet erna |
| Executeur benoemen | Iemand die de nalatenschap afwikkelt | Voorkomt dat erfgenamen het samen moeten uitvechten |
| Voogdij regelen | Wie voor je minderjarige kinderen zorgt | Zonder regeling beslist de rechter |
| Uitsluitingsclausule | Voorkomt dat een erfenis bij een scheiding gedeeld wordt | Als je kind getrouwd is of gaat trouwen |
Van deze vier is het levenstestament degene die het vaakst wordt vergeten en het vaakst nodig blijkt. Een gewoon testament treedt pas in werking bij overlijden; het regelt niets voor de periode waarin je nog leeft maar niet meer zelf kunt beslissen. Voor veel mensen is dat het scenario dat statistisch waarschijnlijker is.
Waar je terechtkunt met vragen
Voor het testament zelf heb je een notaris nodig; daar is geen alternatief voor. Maar voor de vragen eromheen — wat de wet in jouw geval regelt, wat een legitieme portie betekent, hoe je een conflict tussen erfgenamen aanpakt — is een notaris niet altijd de goedkoopste ingang, zeker als het meer dan één gesprek wordt.
Affiliate — Juridisch abonnement
Legalec — juridische vragen over erfrecht en familierecht
Legalec is geen verzekeraar maar een juridisch abonnement vanaf 31,25 euro per maand, met toegang tot juristen en documentsjablonen. Het dekt onder meer familierecht en erfrecht. Anders dan bij een rechtsbijstandverzekering geldt er geen wachttijd en wordt ook een kwestie die al speelt opgepakt — bij een polis is een bestaand geschil juist standaard uitgesloten.
Reken wel door of het uitkomt: 31,25 euro per maand is 375 euro per jaar. Voor één vraag aan de notaris is dat geen goede ruil. Het wordt interessant bij een lopend conflict tussen erfgenamen of als er meerdere kwesties spelen. En let op: een testament opstellen kan alleen een notaris.
Voor de fiscale kant — wat je erfgenamen straks kwijt zijn en wat je nu al kunt doen — zie erfbelasting 2026 en schenkbelasting 2026.
Hoe vaak moet je je testament herzien?
Een testament is geen document dat je één keer maakt en vergeet. Het beschrijft je situatie op het moment van tekenen, en die verandert. De vuistregel: kijk het na bij elke grote gebeurtenis, en verder eens in de vijf tot tien jaar.
| Gebeurtenis | Waarom het je testament raakt |
|---|---|
| Trouwen of scheiden | Verandert wie automatisch erft en welke vrijstellingen gelden |
| Kinderen krijgen | Voogdij en verdeling moeten opnieuw worden bekeken |
| Een onderneming starten of verkopen | Bepaalt of het bedrijf kan doorgaan |
| Verhuizen naar het buitenland | Er kan ander recht van toepassing worden |
| Overlijden van een benoemde persoon | Je executeur of voogd is er niet meer |
| Grote verandering in vermogen | De verdeling pakt anders uit dan bedoeld |
Twee dingen die vaak verouderd zijn
Veelgestelde vragen
Heb ik een testament nodig?
Niet iedereen. Ben je getrouwd met kinderen en wil je precies wat de wet al regelt, dan voegt een testament weinig toe. Ben je samenwonend zonder samenlevingscontract, heb je een samengesteld gezin, een onderneming of een kind met een beperking, dan wel.
Wat kost een testament?
Dat verschilt sterk per notaris en per complexiteit. Vraag altijd vooraf een offerte en vergelijk er twee of drie; notaristarieven zijn vrij en het verschil is groter dan mensen denken.
Kan ik zelf een testament schrijven?
Een testament moet in beginsel via de notaris om rechtsgeldig te zijn. Een handgeschreven briefje in een la is dat niet. Wel kun je een codicil maken voor bepaalde persoonlijke bezittingen.
Wat gebeurt er zonder testament?
Dan bepaalt de wet wie erft: eerst je echtgenoot en kinderen, daarna ouders, broers en zussen, enzovoort. Een samenwonende partner zonder testament erft in principe niets.
Kan ik mijn kind onterven?
Je kunt een kind onterven, maar het houdt recht op de legitieme portie: een deel in geld van wat het anders zou hebben geërfd. Volledig uitsluiten kan dus niet.
Hoe vaak moet ik het aanpassen?
Bij elke grote verandering: trouwen, scheiden, kinderen, een onderneming starten of verkopen, verhuizen naar het buitenland. Een testament van twintig jaar geleden past zelden nog bij je situatie.
Bronnen
- Rijksoverheid — erfrecht en testament
- Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) — notaris.nl
- Het Juridisch Loket — gratis eerste juridische informatie
- Centraal Testamentenregister — of er een testament is
Stratex Lab is geen notaris, fiscalist of financieel adviseur. Dit artikel is algemene informatie op basis van openbare bronnen, bijgewerkt op 10 augustus 2026. Bedragen en tarieven worden jaarlijks aangepast; controleer ze bij de Belastingdienst of bij een notaris voordat je iets regelt. Artikelen op deze site kunnen affiliate-links bevatten. Dat kost jou niets extra en heeft geen invloed op wat we schrijven.
Geef een reactie